receptclinic

Leki na ADHD w Polsce: substancje stymulujące i atomoksetyna

Leki na ADHD dostępne w Polsce to metylofenidat (np. Medikinet, Concerta), lisdeksamfetamina (np. Elvanse) oraz atomoksetyna (np. Auroxetyn). Dwie pierwsze substancje działają pobudzająco i są substancjami psychotropowymi grupy II-P wydawanymi na receptę Rpw, natomiast atomoksetyna nie jest lekiem stymulującym ani substancją psychotropową. Leczenie rozpoczyna specjalista po postawieniu rozpoznania, a w dalszym etapie możliwa jest kontynuacja na podstawie dokumentacji.

Jakie są leki na ADHD - nazwy, kategorie i wskazania

Poniższe zestawienie opiera się na Charakterystykach Produktów Leczniczych produktów referencyjnych. Inne produkty tej samej substancji mogą mieć odmienne wskazania, moce i postaci, dlatego w razie wątpliwości rozstrzyga ChPL konkretnego preparatu, który Państwo przyjmują.

Wszystkie trzy substancje są stosowane jako element całościowego programu leczenia, który według ChPL obejmuje także działania psychologiczne, edukacyjne i społeczne. Lek nie zastępuje tych działań, tylko je uzupełnia.

SubstancjaPrzykładowe nazwy handlowe w obrocieKategoria wydaniaWskazanie według ChPL produktu referencyjnego
Metylofenidat, lek pobudzający ośrodkowy układ nerwowyMedikinet, Medikinet CR, Concerta, Atenza, MindetraRpw, substancja psychotropowa grupy II-PMedikinet: ADHD u dzieci od 6. roku życia, gdy inne środki zaradcze nie wystarczają; ten produkt według swojej ChPL nie jest przeznaczony dla dorosłych
Lisdeksamfetamina, prolek przekształcany w organizmie w deksamfetaminęElvanse, Eldefab, LysmiRpw, substancja psychotropowa grupy II-PADHD u dzieci powyżej 6 lat po niewystarczającej odpowiedzi na metylofenidat oraz u dorosłych, u których objawy występowały w dzieciństwie
Atomoksetyna, niestymulujący inhibitor transportera noradrenalinyAuroxetyn, Atofab, Kamaptin, KonatenRp, nie jest substancją psychotropową w rozumieniu wykazuADHD u dzieci od 6. roku życia, młodzieży i dorosłych w ramach kompleksowego programu leczenia

Mechanizm działania leków stymulujących i niestymulujących

Metylofenidat łagodnie pobudza ośrodkowy układ nerwowy. ChPL zaznacza, że mechanizm jego działania u człowieka nie został w pełni poznany; przypuszcza się, że blokuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy oraz zwiększa uwalnianie tych neuroprzekaźników. Substancja występuje w kilku postaciach: tabletkach, tabletkach o przedłużonym uwalnianiu, kapsułkach o zmodyfikowanym uwalnianiu oraz tabletkach do rozgryzania i żucia.

Lisdeksamfetamina (Elvanse) sama w sobie jest nieaktywna. Po wchłonięciu ulega przekształceniu, głównie w krwinkach czerwonych, w deksamfetaminę, która odpowiada za działanie leku. Uważa się, że kluczowe znaczenie ma blokada wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy oraz zwiększenie ich wydzielania.

Atomoksetyna działa inaczej: jest wysoce selektywnym inhibitorem presynaptycznego transportera noradrenaliny. ChPL podkreśla, że nie jest środkiem psychostymulującym ani pochodną amfetaminy, a w badaniu u dorosłych nie wykazywała właściwości stymulujących ani euforyzujących.

Różnice dotyczą także prowadzenia pojazdów. Metylofenidat i lisdeksamfetamina mogą wywierać umiarkowany wpływ na tę zdolność, między innymi przez zawroty głowy i zaburzenia widzenia, a atomoksetyna wpływ niewielki, choć wiąże się z częstszym zmęczeniem, sennością i zawrotami głowy niż placebo.

Czy leki na ADHD uzależniają i jak wygląda kwestia alkoholu

Przy lekach stymulujących ryzyko nadużywania i uzależnienia jest realne i opisane w ChPL. Przewlekłe nadużywanie metylofenidatu może prowadzić do znacznej tolerancji i uzależnienia psychicznego, a przypadki nadużywania dużo częściej opisywano dla postaci o natychmiastowym uwalnianiu. Nadużywanie pochodnych amfetaminy również może prowadzić do tolerancji i uzależnienia psychicznego; jako objawy odstawienia lisdeksamfetaminy zgłaszano zmęczenie i depresję.

ChPL lisdeksamfetaminy zwraca uwagę, że ryzyko stosowania niezgodnego z zaleceniami może być większe u dorosłych, zwłaszcza młodych, niż u dzieci. U osób z wysokim ryzykiem nadużywania substancji ChPL metylofenidatu zaleca rozważenie leczenia innego niż pobudzające, a takim leczeniem jest atomoksetyna.

Atomoksetyna nie jest lekiem stymulującym, ale ma własne ostrzeżenie: u pacjentów leczonych nią zgłaszano zachowania samobójcze. W badaniach występowały one niezbyt często, częściej u dzieci i młodzieży niż w grupie placebo, dlatego po rozpoczęciu leczenia należy uważnie obserwować, czy nie pojawiają się lub nie nasilają myśli samobójcze. Przy takich objawach potrzebny jest pilny kontakt z lekarzem.

W kwestii alkoholu ChPL metylofenidatu zaleca powstrzymanie się od jego spożywania w czasie leczenia, ponieważ alkohol może nasilać niepożądane działania na ośrodkowy układ nerwowy. Dla lisdeksamfetaminy dostępne są tylko ograniczone dane o interakcji z alkoholem, co nie oznacza, że połączenie jest bezpieczne. Pytania o alkohol warto omówić z lekarzem prowadzącym.

  • Wspólne przeciwwskazania metylofenidatu i lisdeksamfetaminy: między innymi jaskra, guz chromochłonny, nadczynność tarczycy oraz stosowanie inhibitorów MAO lub okres 14 dni od ich odstawienia.
  • Metylofenidat jest ponadto przeciwwskazany między innymi przy ciężkiej depresji, skłonnościach samobójczych, objawach psychotycznych i ciężkich zaburzeniach sercowo-naczyniowych, obecnych lub przebytych.
  • Atomoksetyny nie należy stosować razem z inhibitorami MAO, przy jaskrze z wąskim kątem, ciężkich zaburzeniach sercowo-naczyniowych lub naczyń mózgowych oraz przy guzie chromochłonnym.

Kontrole w trakcie leczenia: ciśnienie, tętno, masa ciała i samopoczucie

Leki na ADHD wpływają na układ krążenia, dlatego ChPL wszystkich trzech substancji przewidują regularne kontrole. Przed rozpoczęciem leczenia lisdeksamfetaminą należy zbadać układ krążenia, w tym zmierzyć ciśnienie tętnicze i częstość akcji serca, oraz zebrać wywiad dotyczący innych leków, chorób i nagłych zgonów sercowych w rodzinie.

W czasie leczenia ciśnienie tętnicze i tętno zapisuje się po każdej zmianie dawki i co najmniej raz na 6 miesięcy. Tę samą zasadę opisują ChPL metylofenidatu i atomoksetyny. U dzieci i młodzieży kontroluje się też wzrost, masę ciała i apetyt, a u dorosłych przyjmujących lisdeksamfetaminę ChPL zaleca regularne zapisywanie masy ciała.

Równie ważny jest stan psychiczny. ChPL metylofenidatu wymaga, by pojawienie się nowych albo nasilenie dotychczasowych zaburzeń psychicznych oceniać po każdej zmianie dawki, a następnie nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Z myślą o kontynuacji leczenia warto więc gromadzić aktualne pomiary ciśnienia i tętna, informację o masie ciała oraz notatki o samopoczuciu, ponieważ lekarz oceniający wniosek bierze je pod uwagę.

Refundacja i koszt leczenia - od czego zależą

Koszt leczenia zależy od substancji, postaci, mocy i wielkości opakowania, a także od tego, czy dany produkt jest refundowany w konkretnym wskazaniu i grupie wiekowej. Te warunki zmieniają się w czasie i różnią się między preparatami, dlatego nie podajemy kwot. Aktualną odpłatność najlepiej sprawdzić w aptece albo u lekarza prowadzącego leczenie.

Na koszt i organizację leczenia wpływają też przepisy o recepcie Rpw. Recepta na substancję psychotropową grupy II-P może obejmować ilość nieprzekraczającą zapotrzebowania na 90 dni stosowania, przy czym lekarz może wystawić do 3 recept na następujące po sobie okresy, łącznie do 90 dni. Termin realizacji takiej recepty wynosi 30 dni, także wtedy, gdy jest to e-recepta.

Leków na ADHD nie kupią Państwo bez recepty, także jako osoby dorosłe. Preparaty oferowane w nielegalnych źródłach mogą być podrobione, a przy substancjach pobudzających nieznany skład i dawka stanowią poważne zagrożenie.

Kontynuacja farmakoterapii ADHD i czas jej trwania

Według ChPL leczenie rozpoczyna specjalista doświadczony w leczeniu ADHD, a rozpoznanie opiera się na pełnym wywiadzie i ocenie zgodnej z kryteriami DSM lub ICD. U dorosłych ChPL lisdeksamfetaminy i atomoksetyny wymagają potwierdzenia objawów w dzieciństwie. Szerzej opisujemy to w artykule o ADHD u dorosłych.

Czy leki na ADHD bierze się do końca życia? ChPL nie przewiduje leczenia z automatu na zawsze. Przy stosowaniu lisdeksamfetaminy dłużej niż 12 miesięcy lekarz powinien co najmniej raz w roku ponownie ocenić przydatność leczenia i rozważyć próbne odstawienie. ChPL metylofenidatu wskazuje, że terapia nie powinna i nie musi być bezterminowa, a przy atomoksetynie ChPL zaleca ponowną ocenę konieczności dalszego leczenia po upływie roku.

Usługa e-recepty psychiatrycznej służy wyłącznie kontynuacji leczenia ustalonego wcześniej przez psychiatrę i potwierdzonego dokumentacją. Wniosek składa się przez formularz z wywiadem, ocenia go lekarz pod nadzorem medycznym lek. Damiana Wojno (PWZ 3211301), a pytania dodatkowe pojawiają się na czacie. Lekarz może odmówić, jeśli dokumentacja lub stan zdrowia tego wymagają.

Przy metylofenidacie i lisdeksamfetaminie obowiązuje reguła 3 miesięcy: recepta na kontynuację bez badania jest możliwa tylko wtedy, gdy od ostatniego zbadania pacjenta upłynęło nie więcej niż 3 miesiące, a lekarz weryfikuje historię wcześniejszych recept. Listę dokumentów, które ułatwiają ocenę, zawiera poradnik o przygotowaniu wniosku.

Substancje z tej grupy

  • Metylofenidat - Metylofenidat (Medikinet, Concerta): lek pobudzający stosowany w leczeniu ADHD
  • Atomoksetyna - Atomoksetyna: niestymulujący lek na ADHD u dzieci od 6 lat i dorosłych (Rp)

Źródła

E-Recepta Psychiatryczna - 250,00 zł. Wypełnienie wniosku zajmuje kilka minut, a o wystawieniu recepty decyduje lekarz.
Złóż wniosek o kontynuację leczenia

Pytania pacjentów

Czy przyjmowanie leków na ADHD grozi uzależnieniem?

Przy lekach stymulujących takie ryzyko istnieje i jest opisane w ChPL: przewlekłe nadużywanie metylofenidatu lub pochodnych amfetaminy może prowadzić do tolerancji i uzależnienia psychicznego. Dlatego lekarz ocenia ryzyko nadużywania przed włączeniem leku. Atomoksetyna nie jest środkiem psychostymulującym ani pochodną amfetaminy i w badaniu u dorosłych nie wykazywała działania euforyzującego. U osób z wysokim ryzykiem nadużywania substancji ChPL metylofenidatu zaleca rozważenie leczenia innego niż pobudzające.

Od czego zależy cena leków na ADHD i czy dorośli mają refundację?

Cena zależy od substancji, postaci, mocy i opakowania, a refundacja od tego, czy konkretny produkt jest objęty nią we wskazaniu i grupie wiekowej pacjenta. Warunki te zmieniają się i różnią między preparatami, dlatego nie podajemy kwot ani nie przesądzamy o refundacji. Aktualną odpłatność potwierdzi farmaceuta albo lekarz prowadzący, a cenę oceny wniosku pokazujemy przy przycisku.

Jakie leki na ADHD są zarejestrowane dla dorosłych pacjentów?

Według ChPL produktów referencyjnych wskazanie u dorosłych ma lisdeksamfetamina, pod warunkiem że objawy ADHD występowały w dzieciństwie, oraz atomoksetyna, przy której również trzeba potwierdzić objawy z dzieciństwa. ChPL tabletek Medikinet stwierdza, że ten produkt metylofenidatu nie jest przeznaczony dla dorosłych. Inne produkty metylofenidatu mogą mieć inne wskazania, więc rozstrzyga ChPL konkretnego leku.

Jak działają poszczególne leki na ADHD w układzie nerwowym?

Metylofenidat i lisdeksamfetamina pobudzają ośrodkowy układ nerwowy; przypuszcza się, że blokują wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy i zwiększają ich uwalnianie. Lisdeksamfetamina jest prolekiem przekształcanym w deksamfetaminę. Atomoksetyna selektywnie hamuje transporter noradrenaliny i nie działa pobudzająco. ChPL zaznacza, że mechanizm działania metylofenidatu u człowieka nie został w pełni poznany.

Czy na ADHD istnieją leki i jak się je dzieli?

Tak. W Polsce stosuje się dwie grupy: leki stymulujące, czyli metylofenidat i lisdeksamfetaminę, wydawane na receptę Rpw jako substancje psychotropowe grupy II-P, oraz niestymulującą atomoksetynę, wydawaną na zwykłą receptę Rp. Każdy z tych leków stosuje się w ramach szerszego programu leczenia, a decyzję o wyborze podejmuje specjalista po rozpoznaniu.

Tekst służy informacji i nie zastępuje rozmowy z lekarzem. O rozpoznaniu i leczeniu decyduje lekarz. W stanie zagrożenia życia obowiązuje numer 112.

Jak przygotowujemy i sprawdzamy treści: wytyczne redakcyjne.