receptclinic

Przegląd leków na sen na receptę: substancje, wskazania i ryzyko

Leki na sen na receptę dzielą się w praktyce na dwie grupy. Pierwszą tworzą leki Z (zolpidem, zopiklon) i benzodiazepiny, które działają szybko, ale mogą uzależniać i są substancjami psychotropowymi. Drugą są leki przeciwdepresyjne o działaniu nasennym, po które lekarz sięga w określonych wskazaniach. Po leki nasenne sięga się na krótko, a gdy bezsenność ma charakter przewlekły, leczenie zaczyna się od CBT-I, czyli terapii poznawczo-behawioralnej ukierunkowanej na bezsenność. Poniżej zestawiamy, co o każdej substancji mówi Charakterystyka Produktu Leczniczego.

Leki nasenne na receptę w zestawieniu

Tabela porządkuje substancje, które najczęściej pojawiają się w rozmowie o lekach na bezsenność. Nie jest to lista do samodzielnego wyboru: o rodzaju leku decyduje lekarz po ocenie przyczyny zaburzeń snu, chorób współistniejących i przyjmowanych leków.

Różnica, która ma znaczenie w codziennym życiu, przebiega między lekami Z a pozostałymi pozycjami. Zolpidem i zopiklon są zarejestrowane właśnie do leczenia bezsenności i działają szybko, ale ich Charakterystyki ograniczają czas stosowania. Trazodon i mirtazapina są lekami przeciwdepresyjnymi, a hydroksyzyna lekiem przeciwlękowym: w ChPL nie mają wskazania „bezsenność”, choć ich działanie uspokajające bywa wykorzystywane, gdy zaburzenia snu towarzyszą depresji albo lękowi.

Substancja (przykładowa nazwa handlowa)Grupa i kategoria wydaniaWskazanie według ChPLNa co zwrócić uwagę
Zolpidem (Stilnox)Lek nasenny z grupy Z, Rp, substancja psychotropowa grupy IV-PDorośli, leczenie krótkotrwałe: bezsenność, która osłabia, nie pozwala normalnie funkcjonować albo powoduje dotkliwe cierpienieRyzyko uzależnienia; złożone zachowania w czasie snu; stosowanie nie dłużej niż 4 tygodnie, łącznie ze stopniowym odstawianiem
Zopiklon (Imovane)Lek nasenny z grupy Z, Rp, substancja psychotropowa grupy IV-PDorośli, terapia krótkotrwała: bezsenność przejściowa, krótkotrwała albo przewlekłaMoże uzależniać; sprawność psychoruchowa obniżona szczególnie przez 12 godzin od zażycia; leczenie razem z odstawianiem trwa najwyżej 4 tygodnie
Benzodiazepiny o działaniu nasennym (np. estazolam)Rp, substancje psychotropowe grupy IV-PWskazania zależą od konkretnej substancji i jej ChPLRyzyko uzależnienia rosnące z dawką i czasem stosowania
Trazodon (Trittico CR)Lek przeciwdepresyjny, Rp, poza wykazem substancji psychotropowychZaburzenia depresyjne bez względu na przyczynę, również z komponentą lękowąPrzeciwwskazanie: stan pod wpływem alkoholu albo leków nasennych
Mirtazapina (Mirtor)Lek przeciwdepresyjny, Rp, poza wykazem substancji psychotropowychLeczenie epizodów dużej depresji u dorosłychSenność i uspokojenie należą do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych; przeciwwskazana razem z inhibitorami MAO
Hydroksyzyna (Atarax)Lek przeciwlękowy, Rp, poza wykazem substancji psychotropowychLęk u dorosłych (leczenie objawowe), świąd oraz premedykacja przed zabiegiemPrzeciwwskazana w ciąży, w okresie karmienia piersią oraz przy wydłużeniu odstępu QT albo czynnikach ryzyka takiego wydłużenia

Dlaczego zolpidem i zopiklon przepisuje się tylko na krótki czas

Leki nasenne nowej generacji, czyli leki Z, wiążą się z receptorem GABA-A podobnie jak benzodiazepiny. Według ChPL zolpidem skraca czas zasypiania, zmniejsza liczbę nocnych przebudzeń i wydłuża sen. Obie Charakterystyki w ten sam sposób ograniczają jednak czas stosowania: leczenie powinno trwać możliwie jak najkrócej i nie przekraczać 4 tygodni, wliczając okres stopniowego zmniejszania dawki. Wydłużenie jest możliwe wyłącznie po ponownej ocenie stanu pacjenta.

Powodem jest ryzyko uzależnienia psychicznego lub fizycznego. Im wyższa dawka i dłuższa terapia, tym to ryzyko większe, a doniesienia o uzależnieniu częściej dotyczyły leczenia trwającego ponad 4 tygodnie. Wzrasta ono również u pacjentów z zaburzeniami psychicznymi i u tych, którzy w przeszłości nadużywali alkoholu, leków albo substancji psychotropowych. ChPL zolpidemu opisuje ponadto tolerancję: po kilku tygodniach działanie nasenne może słabnąć.

Gdy uzależnienie już się rozwinęło, gwałtowne odstawienie leku grozi zespołem abstynencyjnym: bólem głowy i mięśni, silnym lękiem, niepokojem, splątaniem oraz rozdrażnieniem. Możliwa jest też bezsenność z odbicia, czyli powrót objawów w nasilonej postaci. Dlatego o odstawieniu leku decyduje lekarz, a nie pacjent na własną rękę.

  • Złożone zachowania w czasie snu: chodzenie, prowadzenie samochodu czy jedzenie we śnie bez pamięci tych czynności. Po takim epizodzie leczenie należy natychmiast przerwać, a kolejne stosowanie leku jest przeciwwskazane.
  • Sprawność następnego dnia: Charakterystyka zolpidemu zaleca co najmniej 8-godzinny odpoczynek, zanim pacjent usiądzie za kierownicą, a Charakterystyka zopiklonu przestrzega przed zajęciami wymagającymi skupienia, zwłaszcza przez 12 godzin po zażyciu.
  • Alkohol: według Charakterystyki zolpidemu pacjent ma zostać uprzedzony, że w czasie terapii nie wolno pić alkoholu ani przyjmować innych substancji psychoaktywnych, bo zwiększają one senność i prawdopodobieństwo groźnych zachowań.
  • Opioidy: łączenie leków Z z opioidami może prowadzić do uspokojenia, depresji oddechowej, śpiączki i zgonu.
  • Przeciwwskazania: wśród nich są miastenia (myasthenia gravis), ciężka niewydolność wątroby i niewydolność oddechowa, a także bezdech senny, w przypadku zopiklonu w postaci ciężkiej.

Czy istnieją leki na sen na receptę, które nie uzależniają

Pytanie o leki nasenne, które nie uzależniają, wymaga precyzyjnej odpowiedzi. Żaden z opisanych niżej leków nie ma w ChPL wskazania do leczenia bezsenności jako takiej. Lekarz może je jednak zastosować, gdy zaburzenia snu są częścią depresji albo zaburzeń lękowych. To, co ich ChPL mówią o uzależnieniu i odstawieniu, opisujemy niżej przy każdej substancji.

Trazodon według ChPL jest skuteczny w zaburzeniach depresyjnych, także przebiegających z lękiem i zaburzeniami snu, a Charakterystyka stwierdza brak dowodów na jego uzależniające działanie. Przy zakończeniu długotrwałego leczenia zaleca się jednak stopniowe zmniejszanie dawki, aby ograniczyć objawy odstawienia. Osoby pod wpływem alkoholu albo leków nasennych nie mogą go przyjmować (przeciwwskazanie), a przez cały okres terapii alkohol jest wykluczony.

Mirtazapina działa uspokajająco dzięki blokowaniu receptora histaminowego H1. Według Charakterystyki lek nie uzależnia, jednak gwałtowne odstawienie po długotrwałym przyjmowaniu bywa źródłem objawów odstawiennych, przeważnie o łagodnym nasileniu. Podczas leczenia należy unikać alkoholu.

U chorych z zaburzeniami lękowymi i bezsennością hydroksyzyna zwiększała w polisomnografii łączny czas snu, a po czterotygodniowym leczeniu nie stwierdzono objawów odstawienia. Przeciwwskazaniem jest jednak wydłużony odstęp QT, ale też już same czynniki ryzyka jego wydłużenia, do których należy jednoczesne stosowanie leków działających w ten sposób, np. citalopramu lub escitalopramu.

Jako leki przeciwdepresyjne trazodon i mirtazapina podlegają ostrzeżeniu dotyczącemu całej grupy: na początku terapii oraz po każdej modyfikacji dawki mogą przejściowo nasilić się lęk, niepokój i myśli samobójcze, co dotyczy zwłaszcza pacjentów poniżej 25 lat. Gdy tak się dzieje, trzeba niezwłocznie zgłosić się do lekarza, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia wezwać pomoc pod numerem 112.

Melatonina i środki dostępne poza receptą

Lecznicza postać melatoniny (np. Circadin) jest według Charakterystyki przeznaczona do krótkotrwałej monoterapii u pacjentów od 55. roku życia, u których występuje pierwotna bezsenność ze słabą jakością snu. Tabletkę zażywa się po jedzeniu, na 1-2 godziny przed położeniem się spać, a leczenie może trwać maksymalnie 13 tygodni. Spożywanie alkoholu osłabia jej działanie, a melatonina ze swojej strony może potęgować uspokajający efekt benzodiazepin oraz leków Z.

Badania przytoczone w Charakterystyce nie wykazały po zakończeniu przyjmowania efektu z odbicia ani narastania objawów odstawiennych. Charakterystyka nie stwierdza jednak wprost, że melatonina nie uzależnia. Melatonina może też powodować senność i ma umiarkowany wpływ na prowadzenie pojazdów.

Melatonina w formie suplementu diety to środek spożywczy, nie lek, dlatego jej jakość kontroluje się według odmiennych zasad. Szerzej opisujemy to w artykule o melatoninie na sen.

Zolpidemu, zopiklonu ani benzodiazepin nie kupią Państwo bez recepty. Preparaty oferowane poza legalnym obrotem mogą być podrobione i mieć nieznany skład oraz dawkę, a przy substancjach wpływających na ośrodkowy układ nerwowy to zagrożenie jest szczególnie poważne.

Kiedy bezsenność wymaga wizyty u lekarza i co można zrobić online

ChPL zolpidemu zaleca, aby przed włączeniem leku nasennego w miarę możliwości ustalić przyczynę bezsenności i usunąć czynniki, które ją wywołują. Jeżeli po 7-14 dniach terapii bezsenność nie ustępuje, przyczyną może być pierwotne zaburzenie psychiczne albo somatyczne, które należy zdiagnozować. Charakterystyka nie zaleca też leków nasennych w początkowym leczeniu chorób psychicznych.

Do lekarza warto zgłosić się, gdy bezsenność trwa tygodniami, gdy towarzyszy jej obniżony nastrój, lęk albo głośne chrapanie z przerwami w oddychaniu, a także gdy dotychczasowy lek przestaje działać. Zaburzenia snu często współwystępują z depresją i zaburzeniami lękowymi. Diagnozę stawia i lek po raz pierwszy dobiera psychiatra lub lekarz prowadzący podczas wizyty.

Za pośrednictwem e-recepty psychiatrycznej można jedynie przedłużyć terapię, która jest już prowadzona i ma dokumentację. Pacjent wypełnia formularz z wywiadem medycznym, a wniosek rozpatruje lekarz; nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno (PWZ 3211301). Jeśli lekarz potrzebuje dodatkowych informacji, zadaje pytania na czacie. Ma on prawo odmówić wystawienia recepty, gdy uzna to za uzasadnione medycznie.

Przy zolpidemie i zopiklonie obowiązują dodatkowe przepisy. Lekarz może wystawić taką receptę w ramach kontynuacji bez badania jedynie wtedy, gdy pacjent był badany najpóźniej 3 miesiące wcześniej, i sprawdza przy tym historię wcześniejszych recept. Receptę na substancję psychotropową, również e-receptę, trzeba zrealizować w ciągu 30 dni. O dokumentach, które warto mieć pod ręką, piszemy w poradniku o przygotowaniu do kontynuacji leczenia.

Substancje z tej grupy

  • Zolpidem - Zolpidem: niebenzodiazepinowy lek nasenny do krótkotrwałego leczenia bezsenności
  • Trazodon - Trazodon: lek przeciwdepresyjny o działaniu uspokajającym, w depresji z lękiem
  • Mirtazapina - Mirtazapina - lek przeciwdepresyjny stosowany w epizodach dużej depresji u dorosłych
  • Hydroksyzyna - Hydroksyzyna: lek przeciwlękowy i przeciwświądowy wydawany na receptę

Źródła

E-Recepta Psychiatryczna - 250,00 zł. Wypełnienie wniosku zajmuje kilka minut, a o wystawieniu recepty decyduje lekarz.
Złóż wniosek o kontynuację leczenia

Pytania pacjentów

Który lek na sen na receptę nie niesie ryzyka uzależnienia?

Z leków opisanych na tej stronie uzależnienia nie wymieniają Charakterystyki trazodonu i mirtazapiny: w przypadku trazodonu brak dowodów na takie działanie, a mirtazapina według swojej ChPL nie uzależnia, przy czym jej gwałtowne odstawienie po długim leczeniu może wywołać objawy abstynencyjne. Ryzyko uzależnienia jest natomiast wpisane w ChPL leków Z i benzodiazepin. Oba są jednak lekami przeciwdepresyjnymi bez wskazania do leczenia samej bezsenności, więc o ich użyciu decyduje lekarz po ocenie przyczyny zaburzeń snu.

Czy lekarz w usłudze online może przepisać lek nasenny?

Tak, ale wyłącznie jako kontynuację leczenia rozpoczętego i udokumentowanego wcześniej. Wniosek wraz z wywiadem i dokumentacją rozpatruje lekarz, który w razie potrzeby dopytuje na czacie i ma prawo odmówić. Zolpidem i zopiklon należą do substancji psychotropowych grupy IV-P, więc recepta bez ponownego badania wchodzi w grę wyłącznie wtedy, gdy ostatnie badanie odbyło się nie dawniej niż 3 miesiące temu. Pierwszy dobór leku na bezsenność odbywa się na wizycie.

Czy melatonina sprawdza się jako lek na bezsenność?

W postaci produktu leczniczego tak, choć zakres wskazań jest wąski: Charakterystyka dopuszcza ją na krótko, maksymalnie przez 13 tygodni, u pacjentów w wieku 55 lat i więcej z pierwotną bezsennością i słabą jakością snu. Alkohol zmniejsza jej skuteczność. Suplementy diety z melatoniną nie są lekami i nie przechodzą tej samej kontroli jakości, więc ich skład i zawartość mogą się różnić od deklarowanych.

Jakie leki nasenne są w użyciu i czy wszystkie wymagają recepty?

Leki Z, czyli zolpidem i zopiklon, a także benzodiazepiny mają kategorię wydania Rp i są substancjami psychotropowymi z grupy IV-P. Recepty Rp wymagają również trazodon, mirtazapina oraz hydroksyzyna, choć przepisy nie zaliczają ich do substancji psychotropowych. Legalnie żadnego z nich nie da się kupić bez recepty, a produkty z nielegalnego obrotu bywają podróbkami.

Czy w trakcie leczenia nasennego można pić alkohol?

Nie. ChPL zolpidemu nakazuje ostrzec pacjentów, by nie spożywali alkoholu ani innych substancji psychoaktywnych, bo nasila to senność i ryzyko złożonych zachowań w czasie snu. Trazodonu nie wolno przyjmować pod wpływem alkoholu (to przeciwwskazanie), a jego Charakterystyka wyklucza picie alkoholu przez cały czas terapii. Przy mirtazapinie i hydroksyzynie należy unikać alkoholu, a przy melatoninie zmniejsza on skuteczność leku.

Tekst służy informacji i nie zastępuje rozmowy z lekarzem. O rozpoznaniu i leczeniu decyduje lekarz. W stanie zagrożenia życia obowiązuje numer 112.

Jak przygotowujemy i sprawdzamy treści: wytyczne redakcyjne.