Olanzapina - lek przeciwpsychotyczny w praktyce pacjenta
Olanzapina to lek przeciwpsychotyczny, który według Charakterystyki Produktu Leczniczego stosuje się u dorosłych w leczeniu schizofrenii, średnio nasilonych i ciężkich epizodów manii oraz w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej. Postaci doustne wydaje się na receptę (Rp), a lek nie jest substancją psychotropową w rozumieniu wykazu. Poniżej opisujemy działanie, ryzyko i zasady kontynuacji leczenia.
- Substancja czynna
- Olanzapinum
- Obszar
- lek przeciwpsychotyczny
- Kategoria wydawania
- Rp
- Konsultacja
- E-Recepta Psychiatryczna
Olanzapina: czym jest ten lek
Olanzapina (kod ATC N05AH03) to lek z grupy atypowych leków przeciwpsychotycznych. Charakterystyka opisuje ją jako lek przeciwpsychotyczny, przeciwmaniakalny i stabilizujący nastrój, działający na wiele układów receptorowych jednocześnie: serotoninowe 5HT2A i 5HT2C, dopaminowe D1-D5, muskarynowe M1-M5, alfa-1-adrenergiczne i histaminowe H1.
Lek silniej działa na receptory serotoninowe niż dopaminowe D2. ChPL wyjaśnia, że olanzapina wybiórczo zmniejsza aktywność neuronów dopaminowych układu mezolimbicznego, mając niewielki wpływ na szlaki odpowiedzialne za ruch. W badaniach u chorych na schizofrenię leczenie wiązało się z poprawą zarówno objawów pozytywnych (np. urojeń), jak i negatywnych (np. wycofania).
Olanzapina na co jest stosowana
Charakterystyka produktu Zolafren wymienia następujące wskazania u dorosłych:
- leczenie schizofrenii, także długookresowe leczenie podtrzymujące u osób, które dobrze odpowiedziały na początkową fazę terapii,
- leczenie średnio nasilonych i ciężkich epizodów manii,
- zapobieganie nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej u osób, u których olanzapina była skuteczna w leczeniu epizodu manii.
Dla kogo olanzapina nie jest wskazana
Przeciwwskazaniami są nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze oraz stwierdzone ryzyko jaskry z wąskim kątem przesączania. ChPL nie zaleca stosowania olanzapiny u osób poniżej 18 lat, u pacjentów z psychozą lub zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem (z powodu większej śmiertelności i ryzyka zdarzeń naczyniowo-mózgowych, takich jak udar) oraz w psychozie wywołanej lekami dopaminergicznymi w chorobie Parkinsona. W badaniach u starszych osób z psychozą w przebiegu otępienia zgony wystąpiły u 3,5% leczonych olanzapiną wobec 1,5% w grupie placebo, a zdarzenia naczyniowo-mózgowe u 1,3% wobec 0,4%.
Ostrożności wymagają m.in. przerost gruczołu krokowego, niedrożność porażenna jelit, choroby wątroby, napady drgawek w przeszłości, choroby serca i zaburzenia elektrolitowe.
Jak szybko działa olanzapina i czy uspokaja
Po przyjęciu doustnym olanzapina osiąga największe stężenie w osoczu w ciągu 5-8 godzin, a pokarm nie wpływa na jej wchłanianie. Efekt leczniczy wymaga więcej czasu: ChPL podaje, że poprawa stanu klinicznego może nastąpić po kilku dniach lub tygodniach i w tym okresie stan pacjenta trzeba dokładnie monitorować. W badaniach nad manią przewagę nad placebo widziano po trzech tygodniach leczenia.
Czy olanzapina uspokaja? Senność należy do jej bardzo częstych działań niepożądanych, dlatego wiele osób odczuwa ją jako lek wyciszający. Uspokojenie nie jest jednak samodzielnym wskazaniem, a olanzapina nie jest lekiem nasennym.
Dawkę ustala lekarz. W obrocie są tabletki i tabletki powlekane 2,5; 5; 7,5; 10; 15 i 20 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej 5; 7,5; 10; 15 i 20 mg, kapsułki twarde 5; 7,5 i 10 mg oraz postaci do wstrzykiwań, w tym zawiesina o przedłużonym uwalnianiu z kategorią Rpz.
Olanzapina skutki uboczne opisane w ChPL
Charakterystyka zalicza do działań bardzo częstych (co najmniej 1 na 10 osób) senność, zwiększenie masy ciała, niedociśnienie ortostatyczne i wzrost stężenia prolaktyny. Do częstych (od 1 do 10 na 100 osób) należą m.in.:
- zwiększenie apetytu oraz wzrost stężenia glukozy, cholesterolu i triglicerydów, cukromocz,
- zawroty głowy, akatyzja, objawy parkinsonowskie i dyskineza,
- łagodne objawy przeciwcholinergiczne, w tym zaparcia i suchość w ustach,
- przejściowy wzrost aktywności enzymów wątrobowych, wysypka, bóle stawów,
- zmęczenie, osłabienie, obrzęki, gorączka,
- zaburzenia erekcji i zmniejszenie libido,
- zmiany w morfologii krwi, m.in. eozynofilia, leukopenia i neutropenia.
Rzadsze objawy, przy których trzeba pilnie zgłosić się do lekarza
ChPL opisuje kilka rzadziej występujących, ale poważnych zdarzeń. Złośliwy zespół neuroleptyczny objawia się bardzo wysoką gorączką, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości oraz wahaniami tętna i ciśnienia, i wymaga odstawienia leków przeciwpsychotycznych przez lekarza. Niezbyt często zgłaszano napady drgawek, zakrzepy z zatorami w układzie żylnym oraz wydłużenie odstępu QTc.
Neutropenię często zgłaszano u osób przyjmujących olanzapinę razem z walproinianem. Gorączkę, ból gardła lub częste infekcje warto zgłosić lekarzowi, który oceni potrzebę badania morfologii. Opisywano też zapalenie trzustki i wątroby oraz ciężkie reakcje skórne. Przy szybko narastających objawach albo zagrożeniu życia właściwy jest numer 112.
Masa ciała, glukoza i lipidy: co kontrolować
Zwiększenie masy ciała należy do działań bardzo częstych. Według ChPL po krótkim leczeniu (mediana 47 dni) wzrost masy ciała o co najmniej 7% dotyczył 22,2% pacjentów, a przy leczeniu trwającym co najmniej 48 tygodni już 64,4% pacjentów. Zwiększenie o co najmniej 15% przy długim leczeniu odnotowano u 31,7% osób.
Niezbyt często zgłaszano hiperglikemię oraz rozwój lub nasilenie cukrzycy, sporadycznie z kwasicą ketonową. Dlatego Charakterystyka zaleca, zgodnie z wytycznymi, kontrolę glukozy przed rozpoczęciem leczenia, po 12 tygodniach i potem raz w roku, a masy ciała przed leczeniem, po 4, 8 i 12 tygodniach i następnie raz na kwartał. Lipidy bada się przed leczeniem, po 12 tygodniach, a potem co 5 lat. Nadmierne pragnienie, częste oddawanie moczu i osłabienie warto od razu zgłosić lekarzowi.
Olanzapina a alkohol, prowadzenie pojazdów i ciąża
Olanzapina działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy, dlatego ChPL nakazuje ostrożność u osób pijących alkohol i przyjmujących inne leki hamujące ten układ. Palenie tytoniu i karbamazepina mogą obniżać stężenie olanzapiny, a fluwoksamina i cyprofloksacyna je podwyższać. Ostrożności wymaga też łączenie z lekami wydłużającymi odstęp QTc, a olanzapina może osłabiać działanie leków pobudzających receptory dopaminowe. O każdej zmianie w paleniu lub nowych lekach warto poinformować lekarza.
Ponieważ olanzapina może wywołać senność i zawroty głowy, Charakterystyka zaleca szczególną ostrożność przy prowadzeniu pojazdów i obsłudze maszyn.
W ciąży lek stosuje się tylko wtedy, gdy spodziewane korzyści dla matki przeważają nad ryzykiem dla płodu. U noworodków narażonych w trzecim trymestrze mogą wystąpić objawy pozapiramidowe i odstawienne. Olanzapina przenika do mleka, dlatego ChPL odradza karmienie piersią w trakcie leczenia. Planowaną ciążę należy zgłosić lekarzowi.
Status prawny olanzapiny i kwestia uzależnienia
Olanzapina nie figuruje w wykazie substancji psychotropowych, a jej postaci doustne wydaje się na zwykłą receptę Rp. Gdy pacjenci pytają, czy olanzapina to psychotrop, zwykle chodzi im o to, że wpływa na psychikę. W sensie prawnym nie jest jednak objęta zasadami dla grup II-P do IV-P.
Charakterystyka nie opisuje uzależnienia od olanzapiny. Wspomina natomiast o objawach po nagłym przerwaniu leczenia, co omawiamy niżej.
Olanzapina: jak odstawić lub zmienić lek pod kontrolą lekarza
Rzadko (od 0,01% do 0,1% pacjentów) po nagłym przerwaniu przyjmowania olanzapiny zgłaszano ostre objawy: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty. Przy planowanym zakończeniu leczenia ChPL zaleca rozważenie stopniowego zmniejszania dawki, a decyzję i tempo ustala lekarz.
Równie ważne jest ryzyko nawrotu choroby. Samodzielne przerwanie leczenia podtrzymującego, na przykład z powodu dobrego samopoczucia lub przyrostu masy ciała, może prowadzić do powrotu objawów. Jeśli działania niepożądane są uciążliwe, warto omówić z lekarzem możliwą zmianę leczenia.
Olanzapina zamienniki i nazwy handlowe
W Polsce olanzapina występuje pod wieloma nazwami. Należą do nich m.in. Zolafren, Zolafren-Swift, Zyprexa, Zyprexa Velotab, Olanzapina Viatris, Olanzapine Teva, Olzapin, Olpinat, Ranofren, Zalasta, Zolaxa, Egolanza i Anzorin. Zypadhera to postać do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu z kategorią Rpz.
Zamiennikiem jest preparat o tej samej substancji, mocy i postaci. Tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej różnią się sposobem przyjmowania od tabletek powlekanych, dlatego zmianę postaci warto uzgodnić z lekarzem. Inne leki przeciwpsychotyczne, na przykład kwetiapina, nie są zamiennikami olanzapiny.
Recepta na olanzapinę online: kontynuacja leczenia
Rozpoznanie i pierwszy dobór leku przeciwpsychotycznego należą do psychiatry na wizycie. Kontynuację leczenia już prowadzonego można przeprowadzić zdalnie: art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty pozwala wystawić receptę bez badania, gdy uzasadnia to stan zdrowia odzwierciedlony w dokumentacji medycznej. Do wniosku warto dołączyć aktualną dokumentację z nazwą preparatu, postacią i mocą.
W naszej klinice wniosek składa się przez formularz z wywiadem medycznym. Ocenia go lekarz pod nadzorem medycznym lek. Damiana Wojno (PWZ 3211301), a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych i nie rozpoczynamy nowego leczenia. Lekarz może odmówić lub odesłać do psychiatry, np. przy pogorszeniu stanu albo braku dokumentacji. Więcej informacji znajdą Państwo na stronie e-recepty psychiatrycznej oraz w opisach schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej.
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zolafren (olanzapina, URPL)
- Ulotka dla pacjenta Zolafren (olanzapina, URPL)
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 2026 poz. 37)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139)
Przebieg konsultacji w sprawie preparatu Olanzapina
- 1
Otwarcie formularza
Formularz otwiera się z uzupełnioną nazwą preparatu: Olanzapina.
- 2
Wypełnienie wniosku
Podają Państwo dane oraz wypełniają wywiad medyczny. Zajmuje to kilka minut.
- 3
Wniesienie opłaty
Opłata za konsultację wynosi 250,00 zł i wnoszona jest po wypełnieniu wniosku.
- 4
Weryfikacja przez lekarza
Lekarz z prawem wykonywania zawodu rozpatruje wniosek i podejmuje decyzję.
- 5
Przekazanie kodu
Jeśli lekarz wystawi receptę, kod trafia do Państwa e-mailem. Podają go Państwo w aptece wraz z numerem PESEL.
- Wpis do RPWDLPlacówka działa jako podmiot leczniczy.
- Nadzór medycznylek. Damian Wojno, PWZ 3211301.
- Decyzja lekarzaO recepcie decyduje lekarz; może dopytać na czacie.
- Jasne zasady opłatyPłacą Państwo za ocenę lekarza; zwrot, jeśli zrezygnują Państwo przed oceną.
- Płatność BLIK lub kartąSzybko i bezpiecznie, dopiero po wypełnieniu wniosku.
Pytania pacjentów: Olanzapina
W jakich chorobach lekarz zleca olanzapinę?
Według Charakterystyki produktu Zolafren olanzapina jest wskazana u dorosłych w leczeniu schizofrenii, w tym w leczeniu podtrzymującym, w średnio nasilonych i ciężkich epizodach manii oraz w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej u osób, które dobrze zareagowały na nią w epizodzie manii. Nie zaleca się jej u osób poniżej 18 lat.
Po jakim czasie od rozpoczęcia leczenia olanzapina przynosi poprawę?
Poprawa objawów choroby następuje według ChPL po kilku dniach lub tygodniach leczenia i w tym czasie stan pacjenta powinien być dokładnie monitorowany. Największe stężenie we krwi lek osiąga w ciągu 5-8 godzin od przyjęcia, a senność należy do bardzo częstych działań niepożądanych. Brak szybkiego efektu nie jest powodem do samodzielnej zmiany leczenia.
Czy olanzapina uzależnia albo jest psychotropem?
Charakterystyka nie opisuje uzależnienia od olanzapiny. Lek nie jest też substancją psychotropową w rozumieniu wykazu i postaci doustne wydaje się na receptę Rp. Rzadko po nagłym przerwaniu leczenia zgłaszano pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk i nudności, dlatego o zakończeniu leczenia decyduje lekarz.
Czy olanzapinę można łączyć z alkoholem?
Charakterystyka nie zakazuje tego wprost, ale nakazuje ostrożność u pacjentów spożywających alkohol, bo olanzapina działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy. Sam lek bardzo często wywołuje senność, a często zawroty głowy. Kwestię picia alkoholu w czasie leczenia warto omówić z lekarzem prowadzącym.
Czy w trakcie leczenia olanzapiną rośnie masa ciała?
Tak, zwiększenie masy ciała jest bardzo częste. Według ChPL po krótkim leczeniu przyrost o co najmniej 7% dotyczył 22,2% pacjentów, a po co najmniej 48 tygodniach 64,4%. Lek zwiększa też apetyt i może podnosić glukozę oraz lipidy, dlatego zaleca się regularną kontrolę masy ciała i wyników badań.
Jak bezpiecznie odstawić olanzapinę?
Wyłącznie po decyzji lekarza. Przy planowanym zakończeniu leczenia ChPL zaleca rozważenie stopniowego zmniejszania dawki, bo po nagłym przerwaniu rzadko występowały pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty. Samodzielne przerwanie leczenia zwiększa też ryzyko nawrotu objawów choroby podstawowej.
Czy receptę na olanzapinę można uzyskać online?
Tak, w ramach kontynuacji leczenia ustalonego przez psychiatrę i opisanego w dokumentacji. U nas wniosek składa się przez formularz, ocenia go lekarz, a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Lekarz może odmówić albo skierować do psychiatry, jeśli stan się pogorszył lub leczenie wymaga zmiany.
Pozostałe preparaty
Rispolept
250,00 złRysperydon, lek przeciwpsychotyczny stosowany w schizofrenii i epizodach manii
Kwetiapina
250,00 złKwetiapina: lek przeciwpsychotyczny w schizofrenii i chorobie dwubiegunowej
Sulpiryd
250,00 złSulpiryd (Sulpiryd Hasco, Sulpiryd Teva): lek przeciwpsychotyczny, schizofrenia i depresja
Arypiprazol
250,00 złArypiprazol - lek przeciwpsychotyczny stosowany w schizofrenii i epizodach manii
Strona ma charakter informacyjny, opisuje procedurę i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie zawiera zaleceń dotyczących dawkowania ani sposobu stosowania preparatu - o tym decyduje lekarz. W stanie zagrożenia życia obowiązuje numer 112.
Redakcja ReceptClinic - recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301)
Publikacja: 2026-11-17.
Jak przygotowujemy i sprawdzamy treści: wytyczne redakcyjne.