Karta leku: paroksetyna w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych
Paroksetyna to substancja przeciwdepresyjna z rodziny SSRI, czyli leków, które wybiórczo blokują wychwyt zwrotny serotoniny. Lista wskazań w Charakterystyce Produktu Leczniczego liczy sześć pozycji: ciężki epizod depresji, OCD, napadowe zaburzenie lękowe, fobia społeczna, lęk uogólniony oraz PTSD. Lek jest wydawany na receptę (Rp), a dawkę oraz czas leczenia ustala lekarz.
- Substancja czynna
- Paroxetinum
- Obszar
- selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)
- Kategoria wydawania
- Rp
- Konsultacja
- E-Recepta Psychiatryczna
Czym jest paroksetyna i do jakiej grupy leków należy
Paroksetyna należy do leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI (kod ATC N06AB05). Chemicznie różni się od leków trójpierścieniowych i czteropierścieniowych, a efekt terapeutyczny zawdzięcza wybiórczemu oddziaływaniu na układ serotoninowy mózgu. W Polsce ma kategorię dostępności Rp, co oznacza, że apteka wydaje ją na podstawie zwykłej recepty.
Lek występuje jako zwykłe tabletki 20 mg i jako tabletki powlekane w mocach 20 mg oraz 40 mg. Dostępne moce nie przesądzają o sposobie przyjmowania: dawkę dobiera lekarz z uwzględnieniem rozpoznania, wieku, czynności wątroby i nerek oraz innych stosowanych leków. Niniejsza karta ma charakter informacyjny i nie zastępuje ulotki ani zaleceń lekarza prowadzącego.
Zarejestrowane wskazania w Charakterystyce Produktu Leczniczego
Zakres zarejestrowanych wskazań paroksetyny jest szeroki. Charakterystyka produktu referencyjnego Rexetin obejmuje leczenie następujących zaburzeń:
- ciężkiego epizodu depresji;
- zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD);
- napadowego zaburzenia lękowego, zarówno z agorafobią, jak i bez niej;
- fobii społecznej;
- zaburzenia lękowego uogólnionego;
- zaburzenia stresowego pourazowego (PTSD).
Ograniczenia wiekowe i inne produkty z tą substancją
Inne produkty zawierające tę samą substancję mogą mieć nieco inny zakres wskazań, dlatego wiążąca pozostaje ulotka konkretnego preparatu. U dzieci i młodzieży przed ukończeniem 18 lat paroksetyny nie należy stosować, ponieważ badania kontrolowane wykazały w tej grupie większe ryzyko zachowań samobójczych i wrogości, a nie potwierdziły skuteczności leku. U dzieci poniżej 7 lat lek nie był badany.
U osób w podeszłym wieku stężenie paroksetyny we krwi jest wyższe, a u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek lub zaburzeniami czynności wątroby lekarz ogranicza dawkowanie do dolnego zakresu. To kolejne powody, dla których dawki nie należy zmieniać samodzielnie.
Mechanizm działania i czas do pierwszej poprawy
Paroksetyna silnie i wybiórczo hamuje wychwyt zwrotny serotoniny w neuronach mózgu. Ma przy tym niewielkie powinowactwo do receptorów adrenergicznych, dopaminowych, histaminowych i muskarynowych, co odróżnia ją od starszych leków przeciwdepresyjnych. Działanie całej grupy omawiamy na stronie o lekach z grupy SSRI.
Efekt nie pojawia się po pierwszej tabletce. Przy ciężkim epizodzie depresji ChPL opisuje pierwsze oznaki poprawy zazwyczaj po mniej więcej siedmiu dniach, a jej wyraźne narastanie od drugiego tygodnia. Skuteczność terapii lekarz sprawdza po 3-4 tygodniach, a następnie w odstępach, które uzna za klinicznie uzasadnione. W zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym i zaburzeniu lękowym z napadami lęku leczenie trwa zwykle kilka miesięcy lub dłużej.
Depresję leczy się według ChPL przez co najmniej 6 miesięcy, aby zapewnić ustąpienie objawów. Trwające 52 tygodnie badanie podtrzymujące wykazało nawroty u 12% pacjentów na paroksetynie i u 28% pacjentów na placebo. W zaburzeniu lękowym z napadami lęku, w badaniu trwającym 24 tygodnie, odsetki nawrotów wyniosły odpowiednio 5% i 30%. W leczeniu depresji skuteczność paroksetyny jest porównywalna ze skutecznością standardowych leków przeciwdepresyjnych.
Na początku leczenia może wystąpić akatyzja, czyli uczucie wewnętrznego niepokoju z trudnością spokojnego siedzenia lub stania, najczęściej w pierwszych tygodniach. U osób z zaburzeniem lękowym z napadami lęku objawy lękowe mogą się na starcie przejściowo zaostrzyć. Takie objawy należy zgłosić lekarzowi; według ChPL u osób, u których wystąpiła akatyzja, zwiększanie dawki może być szkodliwe.
Przez pierwsze tygodnie terapii, a także po każdej modyfikacji dawki, możliwe jest przejściowe nasilenie lęku i myśli samobójczych; dotyczy to szczególnie pacjentów, którzy nie skończyli 25 lat. Wymaga to pilnego kontaktu z lekarzem, a w bezpośrednim zagrożeniu życia wezwania pomocy pod numerem 112. ChPL zaleca, aby także opiekunowie i bliscy zwracali uwagę na nietypowe zmiany w zachowaniu.
Działania niepożądane opisane w ChPL
Według ChPL częstość i nasilenie części działań niepożądanych mogą zmniejszać się w miarę trwania leczenia, a na ogół nie prowadzą one do przerwania terapii. Bardzo często, czyli u więcej niż 1 na 10 osób, występują nudności i zaburzenia seksualne.
Jako częste, czyli występujące u 1-10 osób na 100, ChPL wymienia między innymi:
- senność albo bezsenność, pobudzenie i nietypowe sny, w tym koszmary;
- zawroty i bóle głowy, drżenie oraz trudności z koncentracją;
- zaparcia, biegunkę, wymioty i suchość w jamie ustnej;
- zmniejszenie apetytu i zwiększenie stężenia cholesterolu;
- nadmierne pocenie się, niewyraźne widzenie i ziewanie;
- osłabienie oraz zwiększenie masy ciała.
Mniej częste objawy, przy których trzeba zareagować
Rzadziej opisywano nieprawidłowe krwawienia, przeważnie w obrębie skóry i błon śluzowych, hiponatremię, głównie u osób starszych, reakcje maniakalne oraz zespół serotoninowy. Wysoka temperatura, sztywność mięśni, splątanie, skrajne pobudzenie lub drgawki wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
ChPL odnotowuje również przypadki długotrwałych zaburzeń czynności seksualnych, które utrzymywały się mimo zakończenia stosowania leków SSRI lub SNRI. O takich objawach warto poinformować lekarza, zamiast przerywać leczenie na własną rękę.
Przeciwwskazania i interakcje z innymi lekami
Paroksetyny nie wolno przyjmować razem z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO), tiorydazyną ani pimozydem: te połączenia są w ChPL przeciwwskazane. Między zakończeniem nieodwracalnego inhibitora MAO a rozpoczęciem paroksetyny muszą upłynąć 2 tygodnie, po odwracalnym inhibitorze MAO, takim jak moklobemid, co najmniej doba, a po odstawieniu paroksetyny co najmniej tydzień przed włączeniem inhibitora MAO.
Ostrożności i ścisłej kontroli wymaga łączenie z innymi lekami serotoninergicznymi: tryptanami, litem, tramadolem i innymi opioidami oraz preparatami z zielem dziurawca. Z prekursorami serotoniny, takimi jak L-tryptofan, paroksetyny nie należy stosować ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego. Paroksetyna silnie hamuje enzym wątrobowy CYP2D6, dlatego może zwiększać stężenie niektórych trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, rysperydonu, atomoksetyny, propafenonu czy metoprololu. W czasie leczenia tamoksyfenem ChPL zaleca, by w miarę możliwości unikać paroksetyny.
Ryzyko krwawień rośnie przy jednoczesnym stosowaniu doustnych leków przeciwzakrzepowych, kwasu acetylosalicylowego i niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Ostrożność dotyczy także osób z padaczką, jaskrą z wąskim kątem przesączania, cukrzycą, wydłużeniem odstępu QT lub istotną chorobą serca oraz manią w wywiadzie. Lekarzowi należy przekazać pełną listę stosowanych leków, suplementów i preparatów ziołowych.
Alkohol, prowadzenie pojazdów, ciąża i karmienie piersią
Alkohol. Na czas terapii paroksetyną charakterystyka zaleca rezygnację z alkoholu i nie zaleca przyjmowania obu substancji jednocześnie. W badaniach lek nie nasilał wywołanych alkoholem zaburzeń sprawności psychicznej i ruchowej, co nie zmienia tego zalecenia.
Prowadzenie pojazdów. W obserwacjach klinicznych leczenie paroksetyną nie wiązało się z zaburzeniem funkcji poznawczych ani psychomotorycznych. Charakterystyka i tak radzi zachować ostrożność za kierownicą oraz przy obsłudze maszyn, tak samo jak przy każdym leku działającym na psychikę.
Ciąża. Część badań epidemiologicznych łączy przyjmowanie paroksetyny w pierwszym trymestrze z wyższym ryzykiem wad serca u dziecka: poniżej 2 przypadków na 100 urodzeń, przy około 1 na 100 w całej populacji. W ciąży lek wolno podawać wyłącznie wtedy, gdy jest to ściśle wskazane; jeśli pacjentka jest w ciąży albo ją planuje, lekarz powinien rozważyć alternatywną terapię. Nagłego przerwania leczenia w ciąży należy jednak unikać, dlatego o każdej zmianie decyduje lekarz.
Stosowanie leków SSRI w późnej ciąży może wiązać się z objawami u noworodka, zwiększonym ryzykiem przetrwałego nadciśnienia płucnego (około 5 przypadków na 1000 ciąż wobec 1-2 w populacji ogólnej) oraz krwotoku poporodowego. Karmienie piersią. Do mleka przenika niewielka ilość paroksetyny, a u karmionych niemowląt w opublikowanych badaniach nie obserwowano działania leku; decyzję podejmuje się wspólnie z lekarzem.
Czy paroksetyna uzależnia i czy jest psychotropem
Paroksetyna nie znajduje się w polskim wykazie substancji psychotropowych i nie podlega szczególnym zasadom przepisywania, które obowiązują na przykład przy benzodiazepinach. Potocznie bywa nazywana „psychotropem”, ponieważ działa na psychikę, ale formalnie jest zwykłym lekiem na receptę (Rp).
Według charakterystyki same objawy odstawienne nie są dowodem na to, że paroksetyna powoduje uzależnienie. Właściwości aktywujące paroksetyny nie są też podobne do właściwości amfetaminy. Objawy po nagłym przerwaniu leczenia są jednak częste, dlatego jego zakończenie wymaga planu ustalonego z lekarzem.
Zakończenie leczenia albo zmiana leku
Nagłego przerwania leczenia należy unikać. Badania kliniczne odnotowały dolegliwości przy kończeniu terapii u 30% pacjentów leczonych paroksetyną, a w grupie placebo u 20%. Ryzyko zależy od czasu trwania terapii, wielkości dawki i tempa jej zmniejszania. Najczęściej zgłaszano:
- zawroty głowy i zaburzenia czucia, w tym mrowienie, wrażenie wstrząsów elektrycznych i szum w uszach;
- zaburzenia snu z intensywnymi marzeniami sennymi;
- lęk lub pobudzenie, drażliwość i chwiejność emocjonalną;
- nudności, biegunkę, pocenie się, kołatanie serca, drżenie, ból głowy i zaburzenia widzenia.
Jak przebiega odstawianie pod kontrolą lekarza
Dolegliwości zaczynają się przeważnie w ciągu pierwszych dni bez leku i zazwyczaj mijają same po mniej więcej 2 tygodniach, ale niektórzy pacjenci odczuwają je przez 2-3 miesiące albo dłużej. Z tego powodu charakterystyka zaleca obniżać dawkę stopniowo, rozkładając ten proces na kilka tygodni albo miesięcy, zależnie od tego, czego wymaga stan pacjenta. Tempo ustala lekarz, a przy objawach trudnych do zniesienia może zdecydować o powrocie do poprzedniej dawki i wolniejszym jej zmniejszaniu.
Zamiana paroksetyny na inny lek przeciwdepresyjny również należy do lekarza, ponieważ przy części leków obowiązują przerwy w stosowaniu, a nakładanie się działania serotoninergicznego zwiększa ryzyko zespołu serotoninowego.
Preparaty z paroksetyną dostępne w Polsce
Paroksetyna jest substancją czynną wielu preparatów. Na polskim rynku są to na przykład: Arketis, ParoGen, Paroxetine Aurovitas, Paroxinor, Paxtin 20 i Paxtin 40, Rexetin (na nim opiera się ta karta), Seroxat oraz Xetanor.
Preparaty z tą samą substancją w tej samej mocy i postaci różnią się producentem, substancjami pomocniczymi i wyglądem tabletki. Jeżeli w aptece proponowany jest inny preparat niż dotychczasowy, warto upewnić się u farmaceuty, że moc jest taka sama, a wątpliwości zgłosić lekarzowi. Informacje o innej substancji z tej grupy znajdą Państwo na stronie o sertralinie.
Kontynuacja leczenia paroksetyną w ReceptClinic
Receptclinic nie rozpoczyna leczenia paroksetyną. Postawienie diagnozy i wybór pierwszego leku to zadanie psychiatry podczas wizyty. Online można natomiast złożyć wniosek o e-receptę na kontynuację leczenia, które jest już prowadzone i udokumentowane.
Wniosek składa się przez formularz z wywiadem medycznym. Ocenia go lekarz, a ewentualne pytania dodatkowe zadaje na czacie; nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno (PWZ 3211301), a operatorem usługi jest MEDINOW Sp. z o.o. Takie rozwiązanie przewiduje ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty (art. 42 ust. 2): lekarz może bez badania wystawić receptę potrzebną do kontynuacji leczenia, gdy przemawia za tym stan zdrowia opisany w dokumentacji medycznej. Co warto przygotować, opisujemy w poradniku o dokumentach potrzebnych do kontynuacji.
Decyzję podejmuje lekarz i może odmówić, na przykład przy braku dokumentacji, pogorszeniu stanu, ciąży albo potrzebie zmiany leku; wtedy właściwa jest wizyta u psychiatry. Odmowa jest wynikiem oceny wniosku, więc opłata nie podlega wtedy zwrotowi. Na realizację e-recepty jest najwyżej 365 dni, z wyjątkami: 7 dni dla antybiotyków i 30 dni dla środków odurzających oraz substancji psychotropowych.
Grupa leków
Źródła
Przebieg konsultacji w sprawie preparatu Paroksetyna
- 1
Otwarcie formularza
Formularz otwiera się z uzupełnioną nazwą preparatu: Paroksetyna.
- 2
Wypełnienie wniosku
Podają Państwo dane oraz wypełniają wywiad medyczny. Zajmuje to kilka minut.
- 3
Wniesienie opłaty
Opłata za konsultację wynosi 250,00 zł i wnoszona jest po wypełnieniu wniosku.
- 4
Weryfikacja przez lekarza
Lekarz z prawem wykonywania zawodu rozpatruje wniosek i podejmuje decyzję.
- 5
Przekazanie kodu
Jeśli lekarz wystawi receptę, kod trafia do Państwa e-mailem. Podają go Państwo w aptece wraz z numerem PESEL.
- Wpis do RPWDLPlacówka działa jako podmiot leczniczy.
- Nadzór medycznylek. Damian Wojno, PWZ 3211301.
- Decyzja lekarzaO recepcie decyduje lekarz; może dopytać na czacie.
- Jasne zasady opłatyPłacą Państwo za ocenę lekarza; zwrot, jeśli zrezygnują Państwo przed oceną.
- Płatność BLIK lub kartąSzybko i bezpiecznie, dopiero po wypełnieniu wniosku.
Pytania pacjentów: Paroksetyna
Zanim zaczniesz albo zmienisz dawkę. Na początku leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój, a u części osób także myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić - dotyczy to zwłaszcza osób poniżej 25. roku życia. To czas, w którym warto, by także bliscy uważnie obserwowali samopoczucie. Jeśli takie myśli się nasilają, prosimy od razu skontaktować się z lekarzem. Kryzys psychiczny: 116 123 (całodobowo). Zagrożenie życia: 112.
Przy jakich zaburzeniach lekarz może zalecić paroksetynę?
Rejestracja obejmuje sześć zaburzeń: ciężki epizod depresji, OCD, napadowe zaburzenie lękowe (z towarzyszącą agorafobią albo bez niej), fobię społeczną, lęk uogólniony i PTSD. To, czy jest właściwa w konkretnej sytuacji, ocenia lekarz na podstawie rozpoznania, chorób współistniejących i innych leków. Przed ukończeniem 18 lat nie należy jej stosować.
Kiedy można spodziewać się efektów leczenia paroksetyną?
U osób z depresją pierwsza poprawa przychodzi zazwyczaj po mniej więcej 7 dniach, a od drugiego tygodnia staje się bardziej widoczna. Lekarz ocenia odpowiedź w ciągu 3-4 tygodni i w razie potrzeby modyfikuje leczenie. W zaburzeniach lękowych i OCD terapia trwa zwykle miesiącami. Brak szybkiej poprawy nie jest powodem do samodzielnego odstawienia leku, warto natomiast zgłosić go lekarzowi.
Czy przy paroksetynie istnieje ryzyko uzależnienia?
Charakterystyka Produktu Leczniczego wyjaśnia, że objawy odstawienia nie oznaczają, że lek uzależnia lub wywołuje uzależnienie. Paroksetyna nie jest też substancją psychotropową w rozumieniu polskiego wykazu. Gwałtowne odstawienie leku często daje jednak zawroty głowy, zaburzenia czucia albo lęk, więc terapię wygasza się powoli, zgodnie z planem ustalonym przez lekarza.
Czy podczas przyjmowania paroksetyny dopuszczalne jest picie alkoholu?
Charakterystyka zaleca, by przez cały okres terapii unikać alkoholu, i nie zaleca łączenia go z paroksetyną. W badaniach lek nie nasilał wywołanych alkoholem zaburzeń sprawności. Według ChPL zgony po przedawkowaniu paroksetyny były bardzo rzadkie i dotyczyły zwykle jednoczesnego przyjęcia innych leków psychotropowych, z alkoholem lub bez niego. Wątpliwości warto zgłosić lekarzowi prowadzącemu.
Czy paroksetyna może zmienić masę ciała?
Tak, zwiększenie masy ciała figuruje w ChPL wśród działań częstych, czyli dotyczących od 1 do 10 osób na 100. Częste jest również zmniejszenie apetytu, więc reakcja organizmu bywa różna. Gdy waga zmienia się wyraźnie, warto poinformować lekarza, który oceni przyczynę i ewentualnie zmodyfikuje leczenie. Sama zmiana masy ciała nie jest jednak powodem do samodzielnego przerwania leczenia.
Jak bezpiecznie zakończyć przyjmowanie paroksetyny?
Wyłącznie stopniowo i pod kontrolą lekarza. W badaniach objawy podczas odstawiania wystąpiły u 30% osób leczonych paroksetyną wobec 20% w grupie placebo. Według ChPL dawkę redukuje się etapami, w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, dopasowując tempo do potrzeb pacjenta. Lekarz ustala tempo i może je spowolnić, jeśli pojawią się zawroty głowy, zaburzenia snu, lęk lub inne dokuczliwe objawy.
Czy e-receptę na paroksetynę można uzyskać online?
Tak, ale wyłącznie jako kontynuację leczenia już prowadzonego i udokumentowanego. W ReceptClinic wniosek składa się przez formularz z wywiadem, a ocenia go lekarz, który pytania dodatkowe zadaje na czacie. Nie stawiamy rozpoznania i nie rozpoczynamy leczenia. Lekarz ma prawo odmówić, np. kiedy pacjent nie przedstawi dokumentacji albo jego stan wymaga wizyty u psychiatry.
Sertralina czy paroksetyna - który lek wybrać?
Nie ma odpowiedzi właściwej dla wszystkich. Oba leki należą do grupy SSRI, a porównanie ich dla konkretnej osoby wymaga oceny lekarza. Przy paroksetynie ChPL zwraca uwagę między innymi na silne hamowanie enzymu CYP2D6, istotne przy interakcjach, oraz zaleca rozważenie innej opcji u kobiet w ciąży lub planujących ciążę. Decyzję podejmuje psychiatra prowadzący, a samodzielna zamiana leków nie jest bezpieczna.
Pozostałe preparaty
Asertin
250,00 złSertralina (SSRI) stosowana w depresji, zaburzeniach lękowych, OCD i PTSD
Zoloft
250,00 złSertralina (SSRI) w depresji, lęku napadowym, OCD, fobii społecznej i PTSD
Elicea
250,00 złEscitalopram (SSRI) - depresja, lęk paniczny, fobia społeczna, GAD i ZOK
Mozarin
250,00 złEscitalopram (SSRI) - depresja, lęk napadowy, fobia społeczna, ZOK
Strona ma charakter informacyjny, opisuje procedurę i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie zawiera zaleceń dotyczących dawkowania ani sposobu stosowania preparatu - o tym decyduje lekarz. W stanie zagrożenia życia obowiązuje numer 112.
Redakcja ReceptClinic - recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301)
Publikacja: 2026-11-12.
Jak przygotowujemy i sprawdzamy treści: wytyczne redakcyjne.