Karta leku: citalopram w leczeniu depresji i lęku napadowego
Citalopram, zapisywany w polskich dokumentach również jako cytalopram, należy do leków przeciwdepresyjnych z klasy SSRI, czyli substancji wybiórczo hamujących wychwyt zwrotny serotoniny. Zarejestrowane wskazania obejmują, zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego, zaburzenia depresyjne i zespół lęku napadowego, niezależnie od tego, czy towarzyszy mu agorafobia. Lek jest wydawany na receptę (Rp), a dawkę i czas leczenia ustala lekarz.
- Substancja czynna
- Citalopramum
- Obszar
- selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)
- Kategoria wydawania
- Rp
- Konsultacja
- E-Recepta Psychiatryczna
Czym jest citalopram
Citalopram jest bardzo wybiórczym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (kod ATC N06AB04). Na wychwyt noradrenaliny, dopaminy i kwasu gamma-aminomasłowego oddziałuje w minimalnym stopniu albo wcale, a jego powinowactwo do licznych receptorów, między innymi histaminowych, muskarynowych i benzodiazepinowych, jest znikome lub żadne. Jego aktywnym enancjomerem jest escitalopram, opisany na stronie o escitalopramie.
Lek występuje w postaci tabletek powlekanych o mocy 10 mg, 20 mg oraz 40 mg. Kategoria dostępności to Rp, czyli zwykła recepta. Dostępne moce nie są wskazówką do samodzielnego dawkowania: lekarz dobiera dawkę z uwzględnieniem wieku, czynności wątroby i nerek, metabolizmu oraz pozostałych leków. Szerzej o całej grupie piszemy na stronie o lekach SSRI.
Wskazania według Charakterystyki Produktu Leczniczego
Charakterystyka produktu referencyjnego Citabax wymienia dwa wskazania:
- leczenie zaburzeń depresyjnych;
- terapia zespołu lęku napadowego, przebiegającego z agorafobią albo bez niej.
Przeciwwskazania i grupy pacjentów wymagające ostrożności
U pacjentów, którzy nie ukończyli 18 lat, citalopramu nie należy stosować. Badania kliniczne w tej grupie wiekowej odnotowały częstsze zachowania samobójcze i wrogość u osób leczonych przeciwdepresyjnie niż u otrzymujących placebo. Mniejsze dawki lekarz przewiduje dla pacjentów po 65. roku życia, przy zaburzonej czynności wątroby oraz u osób, u których enzym CYP2C19 wolno metabolizuje leki; w ciężkiej niewydolności nerek leku nie zaleca się.
Przeciwwskazaniem jest stwierdzone wydłużenie odstępu QT lub wrodzony zespół wydłużonego odstępu QT, nadwrażliwość na substancję oraz jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO i leków wydłużających odstęp QT, opisane niżej.
Jak działa citalopram i kiedy pojawia się poprawa
Hamując wychwyt zwrotny serotoniny, citalopram zwiększa dostępność tego neuroprzekaźnika w mózgu. Przy długotrwałym stosowaniu tolerancja na to działanie się nie rozwija. Citalopram nie upośledza funkcji poznawczych ani psychoruchowych, a jego efekt uspokajający jest żaden lub minimalny.
Efekt przeciwdepresyjny, jak podaje ChPL, pojawia się na ogół po 2-4 tygodniach terapii. W celu zapobiegania nawrotom leczenie depresji kontynuuje się przeważnie co najmniej pół roku. Największą skuteczność w zespole lęku napadowego obserwuje się mniej więcej po 3 miesiącach. Stężenie we krwi stabilizuje się w ciągu 1-2 tygodni; okres półtrwania citalopramu to mniej więcej półtorej doby.
Niektórzy pacjenci z zespołem lęku napadowego odczuwają w początkowej fazie leczenia przeciwdepresyjnego przejściowe nasilenie lęku, które według ChPL na ogół samoistnie wycofuje się po 14 dniach. Na początku terapii możliwa jest również akatyzja, to znaczy nieprzyjemny niepokój połączony z potrzebą poruszania się. Oba zjawiska trzeba zgłosić lekarzowi.
Zarówno na początku terapii, jak i po każdej modyfikacji dawki może dojść do przejściowego nasilenia lęku i myśli samobójczych; dotyczy to zwłaszcza pacjentów, którzy nie ukończyli 25 lat. Wymaga to pilnego kontaktu z lekarzem, a w bezpośrednim zagrożeniu życia wezwania pomocy pod numerem 112. ChPL zaleca, by także bliscy obserwowali niepokojące zmiany w zachowaniu.
Citalopram: skutki uboczne opisane w Charakterystyce
Objawy niepożądane związane z citalopramem mają zazwyczaj łagodny i przejściowy charakter. Pojawiają się głównie w ciągu pierwszych dwóch tygodni, a w miarę poprawy nastroju przeważnie wyraźnie się zmniejszają. Do działań bardzo częstych (u ponad 1 osoby na 10) Charakterystyka zalicza senność albo bezsenność, bóle głowy, drżenie, suchość w ustach, nudności, zaparcia, wzmożoną potliwość oraz osłabienie.
Wśród działań częstych, które dotyczą od 1 do 10 pacjentów na 100, ChPL podaje między innymi:
- zmniejszenie łaknienia i masy ciała;
- pobudzenie, lęk, nerwowość, niezwykłe sny, zaburzenia koncentracji;
- szumy uszne, zawroty głowy, uczucie mrowienia, zmiany odczuwania smaku oraz zaburzenia widzenia;
- przyspieszone bicie serca, kołatanie, spadek ciśnienia przy wstawaniu;
- biegunka, wymioty, niestrawność, bóle brzucha;
- zmniejszenie popędu płciowego, zaburzenia wytrysku i orgazmu, uczucie zmęczenia.
Odstęp QT i inne istotne ostrzeżenia
W elektrokardiogramie citalopram wydłuża odstęp QT, a stopień tego wydłużenia zależy od dawki. Z obserwacji po dopuszczeniu leku do obrotu pochodzą zgłoszenia wydłużenia QT i komorowych zaburzeń rytmu serca, łącznie z torsade de pointes; dotyczyły one przede wszystkim kobiet, pacjentów z hipokaliemią, z uprzednio wydłużonym QT albo z innymi schorzeniami serca. Niedobory potasu i magnezu należy wyrównać przed leczeniem, a u osób ze stabilną chorobą serca rozważyć badanie EKG. Jeśli w trakcie leczenia pojawią się objawy niemiarowości serca, ChPL przewiduje odstawienie leku i wykonanie EKG, dlatego takie objawy wymagają pilnej oceny lekarskiej.
Inne ostrzeżenia ChPL dotyczą padaczki, cukrzycy, hiponatremii (głównie u osób starszych), manii u osób z chorobą afektywną dwubiegunową oraz zwiększonej skłonności do krwawień. Zespół serotoninowy, objawiający się między innymi gorączką, sztywnością mięśni, splątaniem i silnym pobudzeniem, wymaga natychmiastowego przerwania leku i pomocy medycznej.
Leki, z którymi citalopramu nie wolno łączyć
Citalopramu nie wolno łączyć z inhibitorami MAO, również z moklobemidem i selegiliną w większych dawkach, ani włączać go wcześniej niż 14 dni po zakończeniu przyjmowania nieodwracalnego inhibitora MAO. W odwrotnej sytuacji odstęp między ostatnią dawką citalopramu a rozpoczęciem inhibitora MAO musi wynosić co najmniej 7 dni. Z linezolidem lek można łączyć wyłącznie przy ścisłej obserwacji i kontroli ciśnienia.
Przeciwwskazane jest także łączenie z lekami wydłużającymi odstęp QT: lekami przeciwarytmicznymi klasy IA i III, niektórymi lekami przeciwpsychotycznymi (np. pochodnymi fenotiazyny, pimozydem, haloperydolem), trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, niektórymi antybiotykami i lekami przeciwmalarycznymi. Należy tu również hydroksyzyna: w jej Charakterystyce łączenie z lekami wydłużającymi QT figuruje jako przeciwwskazanie, a citalopram jest wymieniony z nazwy.
Citalopramu nie należy przyjmować z innymi lekami serotoninergicznymi, takimi jak tryptany, tramadol i inne opioidy czy tryptofan. Preparatów ziołowych z zielem dziurawca nie należy stosować jednocześnie z citalopramem. Ostrożności wymagają leki przeciwzakrzepowe, kwas acetylosalicylowy i niesteroidowe leki przeciwzapalne, omeprazol i inne inhibitory CYP2C19, lit oraz leki obniżające próg drgawkowy.
Alkohol, prowadzenie pojazdów, ciąża i karmienie piersią
Alkohol. Choć badania nie potwierdziły interakcji między citalopramem a alkoholem, Charakterystyka wskazuje, że w trakcie leczenia lekami SSRI alkoholu należy unikać.
Prowadzenie pojazdów. Wpływ citalopramu na zdolność kierowania pojazdami i obsługi maszyn ChPL określa jako niewielki lub umiarkowany. Trudności z uwagą i skupieniem mogą mieć źródło w samej chorobie, w leku albo w obu naraz, dlatego Charakterystyka zaleca poinformowanie pacjenta o możliwym pogorszeniu sprawności podczas jazdy.
Ciąża. Brak wystarczających danych o stosowaniu u kobiet w ciąży. Stosowanie citalopramu u kobiet w ciąży dopuszcza się wyłącznie w razie bezwzględnej konieczności, po dokładnym zważeniu korzyści i zagrożeń. Jeżeli matka przyjmuje SSRI w końcowym okresie ciąży, u noworodka możliwe są m.in. problemy z oddychaniem, drażliwość, kłopoty z karmieniem i objawy odstawienia; przetrwałe nadciśnienie płucne zdarza się wówczas w około 5 na 1000 ciąż, podczas gdy w populacji ogólnej w 1-2 na 1000. Nagłego odstawienia w ciąży należy unikać.
Karmienie piersią. Lek przenika w niewielkich ilościach do mleka. Charakterystyka zaleca zachowanie ostrożności oraz rozważenie, czy pożytek z karmienia piersią jest większy niż ryzyko działań niepożądanych u niemowlęcia.
Ryzyko uzależnienia i status prawny citalopramu
Citalopram nie znajduje się w polskim wykazie substancji psychotropowych i nie podlega zasadom szczególnym, które dotyczą na przykład benzodiazepin. W mowie potocznej „psychotropem” nazywa się niekiedy każdy lek wpływający na psychikę, jednak w sensie prawnym citalopram pozostaje zwykłym lekiem na receptę.
W ChPL uzależnienie nie figuruje wśród działań leku; dokument wskazuje też, że przy długotrwałej terapii tolerancja na hamowanie wychwytu serotoniny się nie rozwija. Opisuje natomiast częste objawy po przerwaniu leczenia, dlatego zakończenie terapii wymaga planu.
Odstawienie i zmiana leku: decyzja lekarza
Nagłego odstawienia citalopramu należy unikać. Według badania klinicznego zdarzenia niepożądane po odstawieniu dotyczyły 40% uczestników, wobec 20% w grupie kontynuującej przyjmowanie leku. Do najczęstszych należały: zawroty głowy, parestezje (mrowienie i inne zaburzenia czucia), zaburzenia snu z bezsennością i intensywnymi snami, lęk albo pobudzenie, nudności, drżenie, potliwość, bóle głowy, kołatanie serca oraz drażliwość.
Dolegliwości te zazwyczaj występują w ciągu kilku pierwszych dni i przeważnie same mijają po mniej więcej 2 tygodniach, jednak u części pacjentów trwają 2-3 miesiące albo dłużej. Charakterystyka rekomenduje stopniową redukcję dawki trwającą minimum 1-2 tygodnie, a jeśli to konieczne, rozłożoną na kilka tygodni bądź miesięcy. Tempo, ewentualny powrót do poprzedniej dawki i zamianę na inny lek ustala lekarz.
Preparaty zawierające citalopram
Citalopram jest dostępny pod wieloma nazwami. Na rynku dostępne są między innymi: Aurex 20 i Aurex 40, Citabax 10, 20 i 40 (ta karta opiera się na produkcie referencyjnym Citabax 10), Cipramil, Cital, Citalopram Medreg, Citalopram Vitabalans, Citaxin, Citronil, Oropram oraz Pram. Preparaty o tej samej mocy różnią się producentem i substancjami pomocniczymi; o zmianie preparatu lub mocy warto rozmawiać z farmaceutą albo lekarzem.
Kontynuacja leczenia citalopramem online
W Receptclinic nie inicjujemy terapii citalopramem, ponieważ postawienie rozpoznania i pierwszy wybór leku pozostają zadaniem psychiatry podczas wizyty. Państwo mogą natomiast, wypełniając formularz z wywiadem, wnioskować o e-receptę w ramach kontynuacji terapii, która jest już prowadzona i udokumentowana. Każdy wniosek rozpatruje lekarz, który w razie wątpliwości zadaje dodatkowe pytania na czacie; nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno (PWZ 3211301), a operatorem serwisu jest MEDINOW Sp. z o.o.
Państwa wniosek rozpatrujemy na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty: przepis ten dopuszcza wystawienie bez badania recepty potrzebnej do kontynuacji terapii, jeżeli przemawia za tym stan zdrowia widoczny w dokumentacji medycznej. Odmowa jest możliwa między innymi wtedy, gdy brakuje dokumentacji, choroba serca wymaga oceny, pacjentka jest w ciąży albo stan zdrowia się pogorszył. Odmowa jest wynikiem oceny wniosku, więc opłata nie podlega wtedy zwrotowi. Okres realizacji e-recepty wynosi maksymalnie 365 dni; krótsze terminy obowiązują dla antybiotyków (7 dni) oraz środków odurzających i substancji psychotropowych (30 dni).
Preparaty z tą substancją
- Citabax - Citalopram (SSRI) stosowany w depresji i zespole lęku napadowego
Grupa leków
Źródła
Przebieg konsultacji w sprawie preparatu Citalopram
- 1
Otwarcie formularza
Formularz otwiera się z uzupełnioną nazwą preparatu: Citalopram.
- 2
Wypełnienie wniosku
Podają Państwo dane oraz wypełniają wywiad medyczny. Zajmuje to kilka minut.
- 3
Wniesienie opłaty
Opłata za konsultację wynosi 250,00 zł i wnoszona jest po wypełnieniu wniosku.
- 4
Weryfikacja przez lekarza
Lekarz z prawem wykonywania zawodu rozpatruje wniosek i podejmuje decyzję.
- 5
Przekazanie kodu
Jeśli lekarz wystawi receptę, kod trafia do Państwa e-mailem. Podają go Państwo w aptece wraz z numerem PESEL.
- Wpis do RPWDLPlacówka działa jako podmiot leczniczy.
- Nadzór medycznylek. Damian Wojno, PWZ 3211301.
- Decyzja lekarzaO recepcie decyduje lekarz; może dopytać na czacie.
- Jasne zasady opłatyPłacą Państwo za ocenę lekarza; zwrot, jeśli zrezygnują Państwo przed oceną.
- Płatność BLIK lub kartąSzybko i bezpiecznie, dopiero po wypełnieniu wniosku.
Pytania pacjentów: Citalopram
Zanim zaczniesz albo zmienisz dawkę. Na początku leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój, a u części osób także myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić - dotyczy to zwłaszcza osób poniżej 25. roku życia. To czas, w którym warto, by także bliscy uważnie obserwowali samopoczucie. Jeśli takie myśli się nasilają, prosimy od razu skontaktować się z lekarzem. Kryzys psychiczny: 116 123 (całodobowo). Zagrożenie życia: 112.
W jakich zaburzeniach stosuje się citalopram?
Charakterystyka leku przewiduje dwa zastosowania citalopramu: zaburzenia depresyjne oraz zespół lęku napadowego, zarówno z agorafobią, jak i bez niej. O tym, czy jest odpowiedni w danym przypadku, decyduje lekarz, biorąc pod uwagę między innymi stan serca, przyjmowane leki i wiek. Pacjentom niepełnoletnim leku nie należy podawać.
Po ilu tygodniach citalopram zaczyna działać?
Przy depresji na poprawę czeka się zwykle 2-4 tygodnie, co odpowiada danym z ChPL. U osób z zespołem lęku napadowego pełny efekt wymaga mniej więcej 3 miesięcy, a w pierwszym okresie lęk bywa przejściowo silniejszy, przeważnie przez około 14 dni. Leczenie depresji trwa najczęściej sześć miesięcy lub dłużej. Brak szybkiej poprawy warto omówić z lekarzem, zamiast odstawiać lek.
Czy długie przyjmowanie citalopramu grozi uzależnieniem?
Charakterystyka nie wymienia uzależnienia wśród działań citalopramu i podaje, że długotrwałe leczenie nie powoduje tolerancji na jego mechanizm działania. Nie figuruje też w polskim wykazie substancji psychotropowych. Gwałtowne przerwanie terapii często wywołuje jednak objawy odstawienne, na przykład zawroty głowy, problemy ze snem lub lęk, i z tego powodu leczenie kończy się stopniowo, zgodnie z zaleceniem lekarza.
Czy podczas leczenia citalopramem można pić alkohol?
Charakterystyka zaleca, by w trakcie przyjmowania leków SSRI, a więc również citalopramu, unikać alkoholu, mimo że badania nie wykazały między nimi interakcji farmakokinetycznych ani farmakodynamicznych. Dane o przedawkowaniu citalopramu opisane w ChPL w wielu przypadkach dotyczą jednoczesnego przyjęcia innych leków lub alkoholu. Wątpliwości dotyczące alkoholu warto omówić z lekarzem prowadzącym.
Czy w trakcie leczenia citalopramem zmienia się masa ciała?
Przyrost masy ciała jest możliwy, ale według ChPL występuje rzadziej niż jej spadek. Spadek apetytu i wagi Charakterystyka klasyfikuje jako działanie częste, obserwowane u 1-10 pacjentów na 100, natomiast wzrost apetytu i wagi jako niezbyt częste, u 1-10 pacjentów na 1000. Wyraźną zmianę wagi warto zgłosić lekarzowi, który oceni jej przyczynę.
Jak odstawić citalopram, aby uniknąć objawów odstawienia?
Stopniowo i pod kontrolą lekarza. Redukcja dawki powinna według Charakterystyki trwać nie krócej niż 1-2 tygodnie, a gdy jest to potrzebne, nawet kilka tygodni lub miesięcy. W badaniu klinicznym dolegliwości po odstawieniu stwierdzono u 40% uczestników, podczas gdy w grupie dalej leczonej u 20%. Przy dokuczliwych objawach lekarz może przywrócić wcześniejszą dawkę, a następnie obniżać ją w wolniejszym tempie.
Czy receptę na citalopram wystawi lekarz online?
Jest to możliwe wyłącznie jako kontynuacja leczenia już prowadzonego i udokumentowanego. W ReceptClinic Państwa wniosek, złożony w formularzu z wywiadem, rozpatruje lekarz, który ewentualne dodatkowe pytania kieruje na czacie. Nie stawiamy rozpoznania i nie zaczynamy leczenia. Odmowa wystawienia recepty jest możliwa przy braku dokumentacji lub wtedy, gdy stan zdrowia wymaga wizyty psychiatrycznej.
Pozostałe preparaty
Paroksetyna
250,00 złParoksetyna (SSRI): depresja, zaburzenia lękowe, OCD i PTSD według ChPL
Asertin
250,00 złSertralina (SSRI) stosowana w depresji, zaburzeniach lękowych, OCD i PTSD
Zoloft
250,00 złSertralina (SSRI) w depresji, lęku napadowym, OCD, fobii społecznej i PTSD
Elicea
250,00 złEscitalopram (SSRI) - depresja, lęk paniczny, fobia społeczna, GAD i ZOK
Strona ma charakter informacyjny, opisuje procedurę i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie zawiera zaleceń dotyczących dawkowania ani sposobu stosowania preparatu - o tym decyduje lekarz. W stanie zagrożenia życia obowiązuje numer 112.
Redakcja ReceptClinic - recenzja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301)
Publikacja: 2026-11-13.
Jak przygotowujemy i sprawdzamy treści: wytyczne redakcyjne.